Zoeken

vrijdag 20 januari 2017

Het echte experiment met een basisinkomen loopt dus in Polen

De laatste tijd word ik bestookt met berichten over het Finse experiment met een basisinkomen dat begin dit jaar van start is gegaan. Hoewel ik dat natuurlijk met interesse volg, blijkt Polen stiekem al iets soortgelijks te hebben opgezet onder een andere naam en met een ander doel. De verhoging van de kinderbijslag tot de hoogte van een bescheiden basisinkomen heeft daar precies dezelfde gevolgen als tegenstanders vrezen en voorstanders altijd ontkennen. Bedoeld als prikkel om meer kinderen te baren, blijkt het vooral effect te hebben als "aanrechtsubsidie"en "bonus voor thuiszitters".


Zelf had ik de link met een basisinkomen al gelegd nadat ik alleen de kop boven het artikel had gezien. Als je de hoogte van de kinderbijslag zó ver optrekt dat het bedrag in de buurt komt van een salaris voor een slechtbetaalde baan, moet je niet raar staan te kijken als mensen hun ontslag indienen om zelf voor de kinderen te zorgen. Waarom zou je je dagen vullen met vakken vullen als je ook straffeloos en stressloos thuis kunt blijven? De verslaggeefster legt de link met een basisinkomen zelf ook door te schrijven dat dit Poolse experiment er "verdacht veel op lijkt".

Een basisinkomen staat of valt met twee factoren. Belangrijkste aspect is de betaalbaarheid, en dat staat weer in verband met de vraag of mensen wel genoeg betaald werk blijven doen als ze maandelijks een vast bedrag op hun rekening gestort krijgen. Hoewel je een dergelijk systeem op heel veel verschillende manieren kunt financieren, is het van belang dat de belastinginkomsten op peil blijven. In mijn nieuwe boek ga ik daar uitgebreid op in en zal ik ook laten zien hoeveel belasting ik betaalde toen ik nog fulltime in loondienst was in vergelijking met nu.


Voorstanders van een basisinkomen zijn daar over het algemeen zeer optimistisch over. Dat hoort natuurlijk bij het utopische en idealistische karakter van een dergelijk systeem, maar kan best botsen met de praktijk. Wanneer je een basisinkomen invoert op het moment dat robots écht al ons werk hebben overgenomen, doet het er niet meer toe of mensen wel of niet gaan werken want dan zijn er toch geen banen meer over. Zover zijn we echter nog lang niet (en zover komt het misschien ook wel helemaal nooit), dus voorlopig blijft het een interessante vraag wat mensen daadwerkelijk gaan doen als ze elke maand gratis geld op hun rekening gestort krijgen.

Wat mijn ideeën daarover zijn, houd ik nog even voor me, maar het Poolse experiment belooft niet veel goeds. Natuurlijk kun je wijzen op het feit dat Polen een heel ander land is en dat het vooral vrouwen zijn op het conservatieve platteland die liever thuiszitten met drie kinderen dan carrière te maken met behulp van kinderopvang, maar feit is dat de regeling onder zijn eigen succes dreigt te bezwijken. Je kunt dus als overheid het krijgen van kinderen proberen aan te moedigen met een vette premie, terwijl je in werkelijkheid vooral overheidstekorten creëert, krapte op de arbeidsmarkt veroorzaakt en de emancipatie een halve eeuw terugdraait.


Vraag is dus was je precies moet met alle boekenwijsheid over dit onderwerp en met al die piepkleine plaatselijke pilots met regelarme bijstand. Het is goed dat er wordt nagedacht en gediscussieerd over een basisinkomen, maar je kunt niet uitsluiten dat een dergelijk systeem in de praktijk averechts werkt, allerlei onverwachte gevolgen heeft of zichzelf in de staart bijt. Zo denk je wellicht dat je armoede aan het bestrijden bent, maar voer je in werkelijkheid een soort verkapte aanrechtsubsidie in. Dat heeft natuurlijk óók (of misschien wel juist) met keuzevrijheid te maken, maar dat is wellicht niet het soort keuzevrijheid waar voorstanders van een onvoorwaardelijk universeel basisinkomen het nu over hebben.