Zoeken

donderdag 18 mei 2017

Wat gebeurt er als je elke vijftigplusser een basisinkomen geeft?

Maandag 22 mei a.s. wordt de eerste aflevering uitgezonden van een tweedelige special van het televisieprogramma Radar. Daarin staat de vraag centraal hoe je de hardnekkige werkloosheid onder vijftigplussers het beste kunt aanpakken, een thema dat in mijn boeken met enige regelmaat terugkeert. Interessant genoeg komen ze daarbij op de proppen met een oplossing die ik in mijn vólgende boek uitgebreid uit de doeken doe. Wat zou er namelijk gebeuren als je een basisinkomen gefaseerd invoert, te beginnen bij werkloze ouderen? Storten die zich dan allemaal op vrijwilligerswerk of stort de economie in?


In de eerste special van Radar, die gewijd was aan hypotheken en begin vorig jaar werd uitgezonden, was ik zelf te gast. Het zou dus een tikje merkwaardig zijn geweest om mij opnieuw te interviewen (zeker omdat ik inmiddels ook een vaste column heb in het tijdschrift Radar+), terwijl ik aan de andere kant van alles te vertellen heb over dit onderwerp. In 2012 was ik namelijk zelf een werkloze vijftigplusser die aanhikte tegen een pensioengat van 17 jaar en werkzaam was in een sector waar de klappen het hardst aankwamen. Inmiddels ben ik met "plakbandpensioen" en betaal ik mezelf elke maand een basisinkomen uit van 1000 euro netto.

Dat is precies het bedrag waar Antoinette Hertsenberg het over heeft in het grote interview in de nieuwe Varagids. Een van de oplossing die in de documentaireserie wordt aangedragen is namelijk een basisinkomen voor werkloze vijftigplussers. In het bewuste interview wordt gesproken over een experiment met 55 vijftigplussers, hoewel dat net zo goed een soort spraakverwarring kan zijn tussen journalist en geïnterviewde. Waarschijnlijk wordt bedoeld dat je zou kunnen denken aan een experiment met werkloze 50-plussers óf 55-plussers, al zal het dan eerder gaan om een soort regelvrije bijstand dan om een écht basisinkomen voor iedereen.


Persoonlijk ben ik heel benieuwd met welke conclusies de makers op de proppen komen. De verslaggeefster van de Varagids (zelf 48 jaar) springt alvast een gat in de lucht van blijdschap bij het vooruitzicht om op je vijftigste met pensioen te gaan en vanaf dat moment alleen nog dingen te doen die je leuk vindt. Antoinette Hertsenberg antwoordt daarop dat er maar weinig mensen zijn die met een basisinkomen op zak "thuis op de bank willen zitten". Dat is een interessante opmerking, omdat het daardoor net lijkt of je als mens alleen maar kunt kiezen tussen twee uitersten: werk (en vrijwilligerswerk) óf met de armen over elkaar achter de geraniums.

Hertsenberg baseert die conclusie op de gesprekken die ze voor het programma gevoerd heeft met werkloze vijftigplussers. Dat zijn dus mensen die wanhopig op zoek zijn naar een baan (omdat ze anders hun rekeningen niet kunnen betalen en misschien wel hun huis uit moeten) en die ook geacht worden actief op zoek te zijn naar werk. Die groep heeft het gevoel langs de kant te staan, voelt zich afgedankt, krijgt afwijzing na afwijzing, profiteert als enige niet van het economisch herstel waar in de media over wordt gesproken en wordt voortdurend achter de vodden gezeten door het UWV of de Sociale Dienst.


Wat die groep zou doen met een onvoorwaardelijk basisinkomen op zak weet je niet en kom je ook niet te weten door ze aan te spreken als ze nog in een totaal andere situatie zitten. Met een beetje overdrijving zou je kunnen zeggen dat een dergelijk onderzoek net zoveel voorspellende waarde heeft als het interviewen van langgestraften in de gevangenis over hun vakantieplannen. Die gaan natuurlijk nergens heen omdat ze nergens heen kunnen en willen daar niet eens over fantaseren omdat dat veel te pijnlijk is. Op dezelfde manier gaat een werkloze vijftiger van wie de WW-uitkering binnenkort afloopt, natuurlijk niet ontspannen en zonder enig schuldgevoel met een kop koffie en een krant in de tuin zitten.

Hertsenberg heeft gelijk dat vijftigers helemaal niet uitgeblust en opgebrand zijn (en, net als haar 58-jarige echtgenoot, nog "superactief"). Wat echter vaak vergeten wordt is dat je ook een heel actieve levensstijl kunt hebben zonder bestuursfuncties en betaald werk. Zo moet je niet uitsluiten dat vijftigers met een basisinkomen op zak misschien nog wel een paar betaalde opdrachten aannemen voor de slagroom op de taart, maar hun tijd verder prima weten te vullen met lezen, kanoën, musea bezoeken, bij vrienden langs gaan, fietsen, schilderen, tuinieren, wandelen, puzzelen en voetballen. Kijk maar eens wat er gebeurt als je een niet-werkende vijftigplusser 1000 euro netto per maand uitkeert én een abonnement waarmee hij onbeperkt naar de bioscoop kan...

21 opmerkingen:

  1. Zelf zit ik bij het Radartestpanel en ben ondervraagd over dit onderwerp. Ik ben niet voor een basisinkomen, als 55plusser weet ik dat deze groep nog niet gemist kan worden op de arbeidsmarkt. Zeker 40% bij ons (onderwijs) is 55+. We hebben zelfs medewerkers van >70jr als examinatoren.
    Ook bij het aannemen van nieuwe mensen komen deze leeftijdsgroep bij ons zeker aan de slag.
    Zou je deze groep betaald thuis laten zitten, moeten de rest hier wel voor inleveren.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ga je er bij deze gedachtengang niet vanuit dat alle 55plussers onmiddellijk ontslag zouden nemen als ze een basisinkomen zouden krijgen? En áls dat zo is - wat ik ten zeerste betwijfel - zijn ze dan nu niet allemaal ongemotiveerd bezig? Dat lijkt me in het onderwijs geen goede gang van zaken.

      Verwijderen
  2. Een basisinkomen is een heel goed idee voor deze leeftijdsgroep. Zeker nu er voor velen geen enkele kans is op de arbeidsmarkt en wel verondersteld worden alle tijd te besteden aan werk zoeken. Dat werkt erg demotiverend en daardoor worden gelijk alle initiatieven om als zelfstandige aan de slag te kunnen gaan de kop ingedrukt. Wanneer iemand met een dergelijk idee komt moet dat altijd eerst worden beoordeeld door - sorry voor de generalisatie - absoluut onkundige administratieve krachten die alleen maar allerlei regels willen handhaven, regels die nagenoeg onmogelijk te rijmen zijn met de meeste initiatieven die mensen zouden willen uitproberen. Slotsom is dat het zo niet werkt. Waarschijnlijk werkt het met een basisinkomen zonder allerlei ambtenaren die mee willen praten een stuk beter. En nee, dit geldt niet voor mensen die al een goede baan hebben en wel potentieel op de arbeidsmarkt hebben. Die zullen hier echt niet voor gaan. Dit geldt alleen voor de kansloze harde werkers die Nederland veel te veel heeft. Dus met een basisinkomen zullen er veel meer initiatieven ontplooit worden. Dat is mijn stellige mening.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Inmiddels heb ik begrepen dat het in het leven van belang is om - waar het ook over gaat - de balans te vinden, het midden.
    In dát licht bezien, zijn de volgende twee visies zeker waardevol, mijns inziens:
    http://www.degrotetransitie.nl/themas/24-urige-werkweek/
    https://decorrespondent.nl/3/de-oplossing-voor-bijna-alles-minder-werken/115335-ad6c6f0b
    Misschien wordt dan de "ik-eerst-drang" naar de achtergrond verschoven en leren we weer om werkelijk sámen te leven.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Mee eens! Waarom komen pleiters van basisinkomen altijd met van die rigoureuze plannen? Waarom niet gewoon langzaam streven naar minder regeldruk, meer onvoorwaardelijk inkomen (zoals bijvoorbeeld gratis ziektekostenverzekering voor iedereen), noem maar op.

      Verwijderen
  4. Die hele discussie over het basis inkomen zoals dat nu gevoerd wordt is helemaal fout. Zo lijkt het gewoon op een bijstandsuitkering zonder sollicitatieplicht, dus zoveel verschil is er niet.
    De echte bedoeling van het basis inkomen is, of moet zijn, dat IEDERE Nederlander dat ontvangt, van, ober tot minister.
    Als ze dan willen bij verdienen komt dat bovenop dat basisinkomen en dan krijg je pas een eerlijke verdeling in werk en de bijpassende beloning. Men gaat dan werk doen wat men leuk vind, dus het ziekteverzuim behoort tot het verleden, ongevallen daarbij uitgezonderd.
    Als de regering nu een basis inkomen invoert en ze zelf met riante salarissen naar huis gaan heeft het totaal geen zin want dan blijft men slaaf van diezelfde regering.
    Een echt basis inkomen gaat pas goed als iedereen daaraan meedoet, en dan pas kun je ook van spreken dat die kosten ruimschoots terug verdiend worden door al die nutteloze baantjes die er nu zijn, en dan bedoel ik voornamelijk ambtenaren die al met zoveel zijn dat ze van alles verzinnen om hun dag door te komen voor een riant salaris en straks een riant pensioen. Dat is pas weggegooid geld, waar al een groot gedeelte van het basis inkomen mee gefinancierd kan worden.
    En natuurlijk is het juist deze groep die fervent tegen het basisinkomen is.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Echt, maar dan ook echt, helemaal mee eens. Met een basisinkomen zou ik ook direct oberkelner worden. Vind ik echt een heel mooi vak. Mijn vader deed dit ook naast zijn vaste baan. Wat mooi. Ik heb die energie jammergenoeg niet. Ben inmiddels boven de 50 en mijn vader had toen al wel zijn eerste hardaanval. Dat wil ik dan ook weer niet. Blijf dus bij mijn huidige job die meer euros levert per uur.

      Verwijderen
  5. Helemaal mee eens een basis inkomen voor iedereen dat scheelt bakken geld voor de economie als al die instanties en ambtenaren opgedoekt worden .De mensen worden gelukkiger minder gestrest en iedereen die extra wil verdienen kan kiezen hoeveel dagen hij of zij erbij gaat werken.Er zijn al berekeningen op losgelaten die de economie alleen maar voordelen op leveren dus winst ik zeg we gaan ervoor.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Goed idee maar als je jezelf zo al 1000 per maand kunt betalen plus gratis huis plus vrouw een mooi baantje plus tweede woning plus afkoopsom en uitkering , ja dan krijg je natuurlijk niks,mijnheer nooitgenoeg!

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Huis is niet gratis; daar is een hoop geld voor gebruikt om zover te komen. Het staat je verder volledig vrij om jouw echtgenote ook te laten werken. Bijzonder onterechte reactie dit. Staat bol van de afgunst

      Verwijderen
    2. Hoop geld van een ANDER gekregen ja !

      Verwijderen
    3. Beste Kees,

      je hebt best wel gelijk op verschillende punten. En Gerhard Hormann verteld steeds delen van het verhaal. Inderdaad lees je heel weinig dat hij jarenlang 'steun getrokken' heeft. Lees je eigenlijk nooit. maar is wel zo. Gratis geld dus. Zwarte periode. Waar heeft hij bijvoorbeeld allemaal gesolliciteerd. Dit is namelijk verplicht. Wij, of beter, ik, weet het niet. Mijn advies zou dan ook zijn vertel het hele verhaal. Maar zal vast in zijn nieuwe boek komen, alhoewel ik dat ernstig betwijfel. Dit soort zaken vertel je volgens mij liever niet. Nog zomaar een ander advies, maar mag je gerust naast je neer leggen, iets meer tekst en toelichting. Kritisch is nagenoeg altijd goed. Maar liever met toelichting. Anders snapt deze autist het niet zomaar. Voorbeeld: 'Hoop geld' van wie dan, Opa, Oma, Jan Peter Balkenende, Hans Wiegel, KNVB, ...? Niks mooier dan feiten en duidelijkheid.

      Verwijderen
    4. Even voor de goede orde: dit blog is bedoeld als een aanvulling op mijn boeken. Het is een tussendoortje en een terzijde. je mag hier dus best beweren dat ik bepaalde dingen opzettelijk verzwijg of verdoezel, maar alleen als je dat echt zeker weet (en dat kan dus pas als je al mijn boeken goed hebt gelezen).

      Verwijderen
  7. Hij heeft trouwens nu wel een keer genoeg gekregen van de maatschappij, ik sprak vanmorgen een bejaarde die had niet te eten van ellende , 85 jaar en minimuminkomen , dan gaan we zeker de kapitalisten spekken met gratis geld.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ik moet eerlijk bekennen dat ik dit nooit helemaal begrijp. Als je zelfs alleen AOW hebt en dus geen kinderen om voor te zorgen, geen inkomstenbelasting, maximaal zorgtoeslag en maximaal huurtoeslag, hoe kan kan je dan geen geld hebben voor normaal voedsel. Zouden er door deze mensen niet vaak verkeerde keuzes worden gemaakt? We hebben het beste sociale stelsel ter wereld, maar we zeiken alleen maar.

      Verwijderen
    2. Gesteld dat je €1000,- netto per maand ontvangt.
      De huur, zonder toeslag is €600. Water gas en licht komt op c.a. €200, ziektekosten verzekering €90,- en daarbij je eigen bijdrage,
      tv en internet en telefoon €80,- ,gemeentebelastingen zoals vuilbak, rioolrecht, onroerend goed belasting huurders gedeelte, en nog een hoop van dit soort heffingen dan is je €1000 op en dan moet je nog eten en je kleden. Een terrasje pikken of naar de bioscoop, of zelf een verjaardagcadeautje kopen zit er al niet meer in.
      (bovengenoemde getallen zijn ramingen, die kunnen per gemeente of aanbieder al verschillen)
      Een auto kun je al helemaal vergeten.
      Waar worden hier verkeerde keuzes gemaakt?
      30% van de bevolking leeft in armoede en denk je dat die daar allemaal voor de lol in zitten?
      Het beste sociale stelsel ter wereld? laat me niet lachen. De vorige regeringen onder aanvoering van Rutte hebben er alles aan gedaan om dit stelsel met de grond gelijk af te breken, ten voordele van de multinationals en banken.

      Verwijderen
    3. Precies, zonder huurtoeslag....

      Verwijderen
    4. Volgens mij komt er in dit geval nog wel huurtoeslag en zorgtoeslag bij. Bovendien worden gemeentelijke belastingen e.d vaak kwijt gescholden bij een laag inkomen. Daarnaast is er vaak nog een mogelijkheid voor bijzondere bijstand voor ziektekosten, het betalen van het eigen risico, e.d.. En vaak zijn er nog veel meer regelingen voor mensen met een laag inkomen die daardoor ineens veel meer te besteden hebben. Kortom, alles bij elkaar geteld ligt het inkomen toch echt even een stukje hoger dan hier vermeld.

      Verwijderen
  8. Waar we het met zijn allen over eens zijn is dat het zo eigenlijk niet langer kan. Er moeten fundamenteel zaken veranderen. Te beginnen met het doorbetalen van salaris, twee jaar bij ziekte van een werknemenr. Voor veel ondernemingen de doosteek. Ik snap heel goed dat die dat risico niet kunnen nemen. daarnaast het oeverloze verplichte solliciteren. Natuurlijk moet je wat doen en zelf de regie nemen maar de wijze waarop dat nu wordt afgedwongen is in mijn ogen gelijk aan slavernij. Als je niet doet wat wij vinden dat je moet doen pakken we je alles af.... Ik zou willen pleiten voor een systeem waarin gekeken wordt naar arbeidsverleden. Iemand heeft al een lang arbeidsverleden, houdt daar rekening mee. Een basisinkomen, moeilijk punt maar als ik dan hoor dat een werkloze 50 plusser 30000 euro per jaar kost zou dat voor die groep misschien mogelijk moeten worden. Het mes kan aan twee kanten snijden.

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Deze reactie is verwijderd door de auteur.

    BeantwoordenVerwijderen