Zoeken

maandag 5 juni 2017

Hoe belangrijk is een betaalde baan nou eigenlijk écht

Afgelopen weekend (en dat weekend is eigenlijk morgen pas echt afgelopen) stonden er in de diverse zaterdagkranten verschillende artikelen over het belang van betaald werk. Je kon interviews lezen met gepensioneerden die maar al te graag doorwerkten na hun AOW-datum en met gefrustreerde 55-plussers die wanhopig op zoek zijn naar een baan, maar ook met een Amerikaanse hoogleraar die voorspelt dat er straks echt geen werk meer is voor iedereen zodat we onvermijdelijk moeten gaan denken aan een soort basisinkomen. Ondertussen biechtte Peter R. de Vries op dat zijn huwelijk is stukgelopen door zijn werkdrift en las ik op een interessant blog over mezelf dat mijn kijk op betaald werk wellicht bepaald wordt door het feit dat ik op mijn leeftijd toch nergens meer wordt aangenomen.


Laten we eerst dus maar eens met dat laatste beginnen, al was het maar omdat het lastig (zo niet onmogelijk) is om dat tegen te spreken. In de tweedelige special van het programma Radar hebben we allemaal kunnen zien hoe lastig het is om als 55-plusser weer aan de slag te komen, dus dan kun je maar beter van de nood een deugd maken en van je gedwongen nietsdoen een vrijwillig vroegpensioen maken. Dus ben ik nu een 55-plusser met een soort zelfgefinancierde VUT of een moegestreden werkloze journalist die de moed heeft opgegeven en dan van ellende maar een beetje gaat zitten prutsen in zijn moestuin?

In mijn nieuwe boek ga ik in op die vraag, omdat het belangrijk is om vast te stellen of je met een basisinkomen op zak nog wel op zoek gaat naar een betaalde baan. Wat mijn bevindingen zijn, laat ik nog even in het midden maar ik kan alvast wel verklappen dat ik een serieuze kandidaat was voor een baan als hoofdredacteur bij een uitgeverij op fietsafstand. Het vooruitzicht dat ik dan van maandag tot en met vrijdag van 8 tot 6 op kantoor had moeten zitten, deed mij echter na het eerste gesprek al gillend op de vlucht slaan. Dat laatste kon ik me, door mijn zelf gefinancierde basisinkomen, ook veroorloven want met een hoge hypotheek maak je in een dergelijke situatie waarschijnlijk heel andere keuzes.


Tegelijk kan ik niet "bewijzen" dat ik echt niet op zoek ben naar werk, net zoals ik niet hardop kan zeggen dat ik Het Diner van Herman Koch maar een matig boek vond zonder de schijn te wekken dat ik jaloers ben op zijn succesformule. Interessant is daarom vooral het artikel uit het Volkskrant Magazine over zes gepensioneerden die uit vrije wil doorwerken na hun AOW-datum terwijl ze ook zouden kunnen gaan genieten. Waarom doen ze dat? In meer dan de helft van de gevallen blijkt het toch op de een of andere manier om het geld te gaan, dus die vallen af. Dan heb je mensen die "gek worden" als ze de hele dag thuiszitten of die het "puur doen omdat ze het leuk vinden" (al gaat het daarbij om een oppasmoeder en dat is toch iets anders dan een echte baan.

Uit die verschillende verhalen kun je afleiden dat iedereen een eigen verhaal heeft en dat er altijd van alles op de achtergrond meespeelt. Opvallend is wel dat de financiële beloning in bijna alle gevallen een rol speelt, soms uit noodzaak, soms om "leuke dingen" van te betalen. Omgekeerd kun je je dus afvragen welke keuzes de geïnterviewden zouden maken als ze datzelfde werk ook onbetaald zouden moeten doen (al kun je het antwoord wel bedenken). Ondanks alle vrome praatjes over het nut van betaald werk draait het bijna altijd toch om de bijbehorende financiële beloning. En los daarvan: zelfs als je je werk "leuk" vindt, dan betekent het nog niet dat je er per se 40 uur per week mee bezig wil zijn of precies tot je 68ste.


Vaak schieten dat soort artikelen ook tekort (of herhalen ze alleen maar wat je toch al weet) omdat journalisten niet doorvragen of niet de juiste vragen stellen. Zo las ik in NRC Weekend een interview met een 56-jarige ex-militair die al sinds 2013 tevergeefs naar werk op zoek is, terwijl hij tot zijn pensioen recht heeft op 70% van zijn laatstverdiende loon. Dat vind ik niet gek of verkeerd, maar ik zou wel eens een uitgebreid interview willen lezen met diezelfde man waarin uiteen wordt gerafeld waarom hij dan nog zo graag wil werken. Heeft hij een werkende partner? Is hij misschien alleen? Tel je zonder baan niet mee in de maatschappij? Kan hij niet stilzitten? Voelt hij zich schuldig als hij niets doet? Bepaalt betaald werk je identiteit?

Dat soort vragen worden steeds belangrijker als James Livingston gelijk krijgt met zijn voorspellingen over de toekomst van de arbeidsmarkt. Hij schreef het boek No More Work (dat ik morgen meteen ga bestellen bij de lokale boekhandel) en verwacht dat er straks echt geen werk meer is voor iedereen. Dat is om heel veel redenen interessant, al was het maar omdat we dan misschien niet meer om een basisinkomen heen kunnen. Ik ben er inmiddels alweer zo'n 4,5 jaar mee bezig, maar straks moeten we allemaal uit zien te vinden wie we nou precies zijn zonder werk, waar we onze dagen mee gaan vullen en wat we dan met ons leven moeten beginnen.

28 opmerkingen:

  1. Ik kan me vergissen, maar jij werkt toch nog steeds? Je schrijft stukjes, geeft lezingen, schrijft boeken. Daar verdien je toch ook geld mee?
    Ik vond de reportage in de Volkskrant ontroerend; mensen zoeken manieren om hun leven zinvol in te vullen. Op allerlei vlakken wordt er zóveel bijgedragen door mensen aan onze samenleving. Mensen doen wat ze niet laten kunnen, het is niet aan een ander om te zeggen of dat zinvol is of niet.
    En oppasmoeder zijn is ook werken. Dat vind ik eerlijk gezegd niet zo aardig om te zeggen dat dat geen echte baan is.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Wat ik vroeger deed naast mijn baan (dus in de avonduren), doe ik nu ná mijn baan. Het voelt niet als werk en neemt ook minder tijd in beslag. Ik doe nu veel meer huishoudelijk werk (koken, stofzuigen, was ophangen, vaatwasser in/uitruimen, boodschappen), maar dat vind ik ook geen "werk".

      Verwijderen
  2. We (ook jij Gerhard) zitten vast in een veel te enge definitie van werk, die is ontstaan tijdens de opkomst van de industrie in de 19e eeuw. "Werk" is wat je doordeweeks (de "werkweek") doet op een andere plek dan thuis en waarvoor je betaald krijgt door een "baas". Soms is het leuk en zinvol, maar vaak voel ben je gewoon een loonslaaf en raakt het hogere doel uit zicht. Werkers zonder baas zijn ondernemers en doen alleen wat zij leuk en zinvol vinden. De meeste ZZP'ers zijn overigens geen ondernemers maar loonslaven zonder contract. Als we met een basisinkomen allemaal ondernemers worden dan moeten we de definitie van werk ook verruimen: dus alles wat leuk en/of zinvol is. Zinvolle en leuke activiteiten leiden vanzelf tot economische activiteit en dus beloning (geld). Huishoudelijke activiteiten vallen onder de noemer "zinvol maar niet noodzakelijk leuk" en zijn dus "werkzaamheden". De beloning bestaat uit een besparing: je hoeft geen schoonmaker in te huren en geen kant-en-klare maaltijden te kopen. Hetzelfde geldt voor je eigen huis opknappen/schilderen. Als de fabrieken en kantoren allemaal door robots en computers worden bemand dan kunnen de ex-arbeiders rustig gaan doen waar ze zin in hebben: de geboren ondernemer zal al zijn tijd in een nieuw bedrijf steken en wellicht schatrijk worden. De kunstenaar zal zijn/haar passie volgen en waarschijnlijk nooit veel meer dan het basisinkomen verdienen. De schrijver gaat boeken schrijven. Enzovoort. En het is allemaal werk.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ik begrijp wat je zegt en ben het ermee eens. Alleen de opbrengsten van het "werk" van computers en robots zullen "ons" niet ten goede komen ben ik bang, maar grote bedrijven, multinationals, hedgefondsen e.d. Op dit ogenblik wordt er het meeste geld verdiend met geld. Om die reden ben ik een voorstander van kleinschaligheid. "Zelf" de ramen schilderen, moestuinieren etc etc. En alleen geld besteden aan alternatieve productiemethodes. Misschien wat duurder, maar uiteindelijk een bijdrage aan een maatschappij die meer in balans is.

      Verwijderen
    2. Dat is de kernvraag: hoe krijgen we de techno-multinationals zover dat zij hun mega-winsten uitkeren aan de burgers en niet alleen aan de aandeelhouders. Belastingheffing is weinig succesvol omdat kapitaal altijd naar het dal met de laagste belastingen vloeit (Nederland is zo'n belastingparadijs). Bovendien is er een grondig wantrouwen tussen politiek en technologie. Wie garandeert dat een regering geen oorlog gaat voeren met belastinggeld i.p.v. een basisinkomen financieren? Als ik Amerikaan was zou ik mijn lot ook liever in handen van Elon Musk (CEO van Tesla en SpaceX) leggen dan van de democratisch gekozen president Donald Trump. De grote technologie concerns hebben ook veel te verliezen, hun draagvlak in de maatschappij is vrij smal. Wie kent er nu iemand die bij Apple, Google of Facebook werkt?
      Kleinschalig produceren is mogelijk een alternatief. In je eigen coöperatie groene electriciteit produceren en je eigen producten maken met 3D printers. Het al eerder genoemde boek van Jeremy Rifkin, The Zero Margin Cost Society schetst een toekomst gebaseerd op kleinschaligheid EN hoogwaardige technologie.

      Verwijderen
    3. If you cant beat them, join them. Ik heb onlangs een redelijk bedrag in ishares automation & robotics gestopt. Als er echt zoveel banen vervangen gaan worden, profiteer ik in elk geval op die manier mee.

      Verwijderen
    4. deel jij je inkomen dan ook met de minder bedeelden? makkelijk delen van andermans geld!

      Verwijderen
    5. @rene: aaaarrggghh, Nederland is helemaal geen belastingparadijs. Dat is nou precies wat de novas en zemblas ons willen doen geloven. Nederland wordt door sommige multinationals gebruikt als tussenstation vanwege ons goede verdragennetwerk, maar heeft gewoon een vpb tarief van 25%, hetgeen bovengemiddeld is. Een belastingparadijs is een land waar over de winst nagenoeg geen belasting wordt geheven.

      Verwijderen
    6. Voor gewone Nederlandse ondernemingen die hun producten maken en verkopen in NL is NL inderdaad geen belastingparadijs. Maar voor multinationals gelden andere regels, soms zelfs 1-op-1 afspraken met de belastingdienst (zie kamervragen deze week). En die verdragen die jij noemt gaan vaak over het belastingvrij doorsluizen van winsten die niet in NL zijn gemaakt. Vooral Ierland en NL zijn hier goed is. Zo wacht een aantal Amerikaanse multinationals (o.a. Apple) op het moment dat Trump de winstbelasting verlaagt zodat er miljarden dollars kunnen worden doorgesluisd naar de VS. Allemaal geld verdiend in de EU. En ondertussen pronken onze naieve politici met al die Europese hoofdkantoren waar alleen expats werken en niets wordt geproduceerd.

      Verwijderen
    7. NL wordt voornamelijk gebruikt voor 1. Verdragennetwerk en daardoor gereduceerde dividendbelasting
      2. NL kent geen royalty belasting.

      Een verdragennetwerk opbouwen heeft NL vele tientallen jaren gekost en kan niet snel worden gekopieerd. Het belastingtarief verlagen is zo gebeurd. Daarom lopen landen als VS zo te huilebalken, want die hebben juist haast geen verdragen. Beetje jaloezie, daarom hadden ze NL op die lijst van belastingparadijzen gezet.

      Die 1 op 1 afspraken zijn gewoon rulings en zijn altijd conform de fiscale wet. Meestal gaat de discussie over hoe hoog een beloning in NL moet zijn (zoals bij Starbucks). De kamervragen komen meestal van Kamerleden die geen benul hebben en de avond ervoor naar Zembla hebben zitten kijken.

      Maar ik denk dat de blog van Gerhard niet de plek is om dit uit te vechten :-). Waardeer je reacties overigens altijd wel.

      Verwijderen
    8. Interessante discussie maar inderdaad een beetje off-topic....

      Verwijderen
  3. Of het wel of niet als werk voelt en minder tijd in beslag neemt zijn slechte argumenten. Op het moment dat je het doet en er geld mee verdient, is het werk. Vreemd genoeg daarintegen is vrijwilligerswerk ook werk, ondanks dat je er geen cent mee verdiend. Dingen die je doet om je eigen huishouden goed te laten draaien, is inderdaad geen werk. Als je dit huishoudelijk werk, waaronder het op de kinderen van anderen passen, betaald doet voor anderen is het wel weer werk. Zeggen dat dit geen werk is omdat het gewoon op jou dagelijkse bezigheden lijkt, is wel erg kort door de bocht en ook neerbuigend. Kunnen we meteen alle creches, huishoudelijke diensten enz ook meteen maar als 'geen werk' benoemen, ik neem aan dat je dit niet bedoeld.:D

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Wat ik met die ene zin eigenlijk bedoel (en het is maar één zin uit een heel stuk) is dat ik het werk van een oppasmoeder zo vind lijken op het oppassen dat al die andere mensen doen op hun eigen kleinkinderen, dat ik het geen sterk voorbeeld vind van "doorwerken' na je 65ste.

      Verwijderen
  4. Reacties
    1. daarintegen = daarentegen
      verdiend = verdient
      bedoeld = bedoelt

      Verwijderen
  5. Je zou ook kunnen bedenken dat de robots dom werk van ons over gaan nemen, waardoor wij mensen juist meer tijd krijgen voor ander, nuttiger werk, en natuurlijk ook wat meer vrije tijd. Net zoals de komst van de wasmachine ervoor gezorgd heeft, dat maandag geen wasdag meer is. Meer tijd om belangrijkere dingen (inclusief luieren) te doen. Zou mooi zijn.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Petra, zonder het te beseffen stel je eigenlijk vast dat de wasmachine ook een robot is. Een heel simpele, en die niet lijkt op een mens. Maar is een robot die moeilijk in elkaar zit en toevallig op een mens lijkt ook niet gewoon een machine die werk van ons overneemt, net zoals de wasmachine? We doen met z'n allen nu net alsof robots iets nieuws zijn, zo lijkt het. Maar we zetten al tientallen zo niet honderden jaren machines in om ons het werk uit handen te nemen.

      Verwijderen
  6. Ben benieuwd naar jouw bevindingen bij het boek van James Livingston. Ik vond het interview bedroevend. Zoals je zelf al schrijft, de journalist vraagt niet door. James ventileert meer meningen en "stel je eens voor dat" verhalen dan wetenschappelijk onderbouwde analyses. Althans zo komt hij over in het interview. Ben dus benieuwd naar jouw analyse van het boek

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Werken belangrijk!? Het werken als goedkope dwangarbeider is een noodzaak om rond te kunnen komen. Maar van elke 5 dagen werk zijn er 4 voor de belastingdienst. Dus of je daar als mens blij mee moet zijn, ik denk het niet. En zeker als je bedenkt wat er met je geld bij de overheid gebeurd. Zoals een veel te groot ambtenaren apparaat betalen die veel te veel betaald krijgen voor hun ongecontroleerd ongestructureerd werk. Of een leger hebben, niet voor verdediging zoals word gesuggereerd, maar als agressie macht en consument om de oorlogsindustrie te laten draaien door het doden van onze medemens. Of geld voor ons koningshuis met al zijn landgoederen over deze wereld wat onderhouden moet worden. En geld om rond te strooien naar arme mensen in uitgebuite landen om te helpen die eerst door hetzelfde land of landen arm zijn gemaakt door oorlogen of de mensen uitgebuit hebben oa door het opdringen van micro kredieten. Dus werken is goed en voelt goed, maar dan moet het wel beloond en gewaardeerd worden en niet uitgebuit. Zoals het werken er nu uitziet lijkt het weer een hele stap terug. Het oude VOC tijdperk dus. Dus Balkenende had een paar jaar terug toch zijn mond voorbij gepraat schijnbaar. Het plan om de mensen te verarmen zat toen al in de pijplijn.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Er komt natuurlijk een tijd dat het gros van de mensen niet meer nodig is en dat betaald werk slechts is weggelegd voor een klein aantal zeer getallenteerde mensen. De kleine en steeds kleiner wordende groep bezitters van de productiemiddellen en de steeds kleiner wordende groep werknemers zullen uiteraard graag bereid zijn om die enorme aantallen uitkeringstrekkers te onderhouden zodat die " nuttige dingen" kunnen doen...
    Heb je je wel eens afgevraagd waarom grote bedrijven en zeer rijke mensen nauwelijks belasting betalen? Omdat ze zo graag een bijdrage leveren aan de samenleving?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Als het die kant opgaat dan is er nog maar één oplossing: revolutie!

      Verwijderen
  9. Alles draait jammer genoeg om geld, ook het basis inkomen. Wat nu als we zonder geld kunnen? Kunnen we dat? vertrouwen we elkaar zo dat we daartoe in staat zijn? Deze man heeft mij geïnspireerd, ik hoop nog dat hij dat bij nog meer personen doet!
    https://www.youtube.com/watch?v=4sxwXjqawEw&t=77s
    https://www.youtube.com/watch?v=RXY8Rbx3fwI&t=383s

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Inderdaad:
      Jacque Fresco - Venus Project
      Vrije energie - Tesla (en niet die van de auto)
      Ik droom van een wereld zonder geld, alle problemen zullen voorbij zijn!

      Verwijderen
  10. Ik wil je nieuwsgierigheid graag bevredigen; ik ben die 56-jarige ex-militair. Ik spreek graag een keer met je af.
    Hans de Gruijter

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Wat leuk dat je reageert, Hans. Lijkt me een prima plan. Stuur me maar een mail of een PB dan spreken we iets af.

      Verwijderen
  11. Jeanine Schreurs schreef onlangs het boek "ga hosselen" over geld verdienen met verschillende werkzaamheden die je allemaal leuk vindt. http://www.haystack.nl/index.php/boeken/item/ga-hosselen. Misschien ook de moeite waard om te lezen?

    BeantwoordenVerwijderen
  12. 'de militair' zit in een een regeling en is verplicht te solliciteren tot zijn echte pensioengerechtigde leeftijd.

    BeantwoordenVerwijderen